Warmte-koude opslag (WKO) is een bewezen en duurzame manier om energie op te slaan in de bodem. Door warmte en koude seizoensgebonden op te slaan, is het mogelijk om gebouwen efficiënt te verwarmen in de winter en met een hoog rendement te koelen in de zomer. Toch blijft in de praktijk dit potentieel vaak onbenut. Kuijpers beheert tientallen WKO-systemen die structureel meer capaciteit hebben dan daadwerkelijk wordt benut. Dat lijkt op het eerste gezicht zonde van de investering, maar die overcapaciteit kan juist een grote waarde vertegenwoordigen. Zeker wanneer een gebouw wordt gerenoveerd of uitgebreid, of wanneer er in de directe omgeving nieuwe bouwplannen ontstaan, zelfs bij andere gebouweigenaren.
Bij veel WKO-systemen die voor 2014 zijn ontworpen, is sprake van een duidelijke overcapaciteit. Destijds waren de inschattingen van warmte- en koudevraag van een gebouw minder zeker dan nu. Boven op deze onzekerheid werd meestal ook rekening gehouden met aanvullende veiligheidsmarges.
Ook de vergunningseisen waren destijds minder streng. Bij veel oudere vergunningen zijn grotere waterstromen aangevraagd dan nodig. Die ruimte was bedoeld om mogelijke ontwerpafwijkingen op te vangen of toekomstige uitbreidingen mogelijk te maken. In de meeste gevallen is die ruimte er nog steeds.
Na 2014 veranderde het speelveld door strengere vergunningseisen, betere gebouwsimulaties en scherpere energetische prognoses. Toch zien we ook bij jongere installaties regelmatig extra ruimte, zowel in de vergunning als in de fysieke installatie.
De beschikbare capaciteit wordt in de praktijk vaak nog groter door actief beheer. De energiemonitoringsspecialisten van Kuijpers sturen op voorspelbaar, stabiel installatiegedrag. Door actief beheer op afstand en het gebruik van slimme software worden pieken in het brongebruik veel minder groot.
Vooral in de eerste twee jaar na ingebruikname zien we dat effect duidelijk terug. Na twee zomers en twee winters is er meestal sprake van een stabiele situatie, waarin het brongebruik eerder lager ligt dan vooraf ingeschat. Dat maakt structurele ruimte zichtbaar die eerder niet werd benut.
In de praktijk betekent dit dat sommige WKO-systemen tot wel 50 procent extra piekcapaciteit beschikbaar hebben. Geen marginaal verschil, maar een substantiële bodemzijdige overcapaciteit. Die kan worden ingezet bij verbouwingen, uitbreidingen of nieuwe ontwikkelingen in de directe omgeving.
Niet elke vorm van overcapaciteit is direct inzetbaar. Soms zijn aanpassingen nodig om de ruimte daadwerkelijk beschikbaar te maken. De WKO-boring en vergunning bieden in veel gevallen voldoende speelruimte, maar de bronpompen, die voor de daadwerkelijke waterverplaatsing zorgen, kunnen een beperkende factor zijn. Met relatief eenvoudige aanpassingen kan alsnog extra capaciteit worden vrijgemaakt.
De financiële voordelen om overcapaciteit goed in te zetten liggen voor de hand. Alleen al het bodemzijdig deel van een energiesysteem met WKO vergt een investering van tonnen. Door de overcapaciteit slim te benutten, kunnen grote investeringen in nieuwe systemen worden voorkomen. Hoewel aanvullend leidingwerk en warmtepomptechniek nodig zijn, vervalt de grootste kostenpost.
Daarnaast speelt de zorg voor de bodem een belangrijke rol. WKO is duurzaam, maar ook ingrijpend. Het boren in bodemlagen die zich over honderdduizenden jaren hebben gevormd, vraagt om een bewuste en zorgvuldige afweging. Daar hoort bij dat de aangelegde bron ook doelmatig wordt gebruikt. Die gedachte sluit aan bij de huidige certificerings- en vergunningsverlening van moderne bodemenergiesystemen, waarin efficiënt gebruik een belangrijk uitgangspunt is.
Niet iedere overcapaciteit is automatisch inzetbaar. De ruimte moet structureel beschikbaar te zijn en de bronbalans mag niet in gevaar komen. Ook kunnen juridische randvoorwaarden en andere klant specifieke vergunningseisen een rol spelen. Als niet aan de voorwaarden wordt voldaan, dan is terughoudendheid verstandig.
Het slim inzetten van beschikbare WKO-capaciteit biedt kansen voor eígen uitbreidingen en renovaties, maar ook voor samenwerking met nabijgelegen pandeigenaren. In dat geval fungeert een WKO als gezamenlijke energieopslag voor een gebied.
Zo’n samenwerking vraagt om duidelijke afspraken. Door slimme regeltechnische aansturing wordt daarbij de capaciteit voor beide afnemers vastgesteld, zodat beide partijen hun eigen maximum waterverplaatsing en energetische bandreedte kennen. Zo ontstaan, ook bij koude winterdagen of warme zomerperiodes, geen problemen.
Wil je weten of jouw WKO-systeem overcapaciteit heeft die kan worden ingezet voor uitbreiding of samenwerking binnen de omgeving? Neem gerust contact op met Ron Lemmen, consultant strategie en duurzaamheid, via rlemmen@kuijpers.com of 06 – 22 83 0 83 4. Hij denkt graag mee over de slimme inzet van bodemenergie.
Deel dit artikel
