In welke sector je ook kijkt: circulariteit staat op de agenda. Ook in de wereld van cleanrooms en controlled environments. Alleen werkt het hier net even anders. De eisen zijn strenger, de marges kleiner en het proces laat weinig ruimte om te experimenteren. Kuijpers heeft zich de afgelopen jaren gespecialiseerd in het vinden van circulaire oplossingen die goed werken in deze veeleisende omgevingen.
In een cleanroom telt elk detail. Materialen mogen geen deeltjes afgeven, oppervlakten moeten volledig glad zijn en de installaties moeten foutloos functioneren. De kwaliteit van het product dat er wordt gemaakt, staat altijd voorop. Dat is geen afweging, maar een harde randvoorwaarde. Circulariteit moet daar dus omheen worden geregeld en is daarom geen kwestie van simpelweg vervangen of hergebruiken, maar van slim zoeken naar oplossingen die passen binnen de eisen van het proces.
De grootste circulaire stappen worden vaak niet gezet met andere materialen, maar bij het gesprek aan de voorkant. Wat is er echt nodig? Hoe ziet het proces eruit? En welke eisen stelt dat aan de ruimte? In de praktijk blijkt dat cleanrooms soms zwaarder worden uitgevoerd dan nodig is. Een hogere ISO-klasse (hoe lager de klasse, hoe schoner de lucht en de cleanroom) vraagt om meer installaties, meer energie en meer materiaal. Terwijl een slimmere indeling of een betere afstemming op het proces vaak hetzelfde resultaat oplevert.
Door het proces als uitgangspunt te nemen en de cleanroom daarop af te stemmen, ontstaat een oplossing die precies past. Niet groter of complexer dan nodig, maar gericht op wat echt nodig is. Die benadering levert direct duurzame winst op, zonder dat het ten koste gaat van de kwaliteit. Ook draagt het bij aan een hoge mate van circulariteit, omdat onnodige complexiteit al in de ontwerpfase kan worden voorkomen.
Bij een klant werd aanvankelijk overwogen om een deel van het proces in een biologische veiligheidskast uit te voeren. Na een aantal gesprekken bleek dat een gesloten isolator een betere keuze was. Doordat het proces nu in een gesloten systeem plaatsvond, hoefde de ruimte niet meer te voldoen aan de strengere eisen van een GMP B-omgeving en volstond een GMP C-classificatie. Dat scheelde direct in het benodigde aantal luchtwisselingen én in de omvang van de aansluitende persoons- en materiaalsluizen. Daardoor kon er minder gebouwd worden, wat zorgde voor lagere kosten en een eenvoudigere installatie.
Hoewel de circulaire oplossingen in de cleanroom beperkt zijn, zijn er gelukkig wel steeds meer manieren om circulaire stappen te zetten. Die zitten vooral in de installatietechniek en in de manier van ontwerpen. Zo zijn luchtkanalen en leidingwerk bij goed onderhoud prima opnieuw te gebruiken. In het ontwerp houdt Kuijpers daar al rekening mee. Bijvoorbeeld door zoveel mogelijk te kiezen voor ronde kanalen, omdat die eenvoudiger te demonteren en beter te hergebruiken zijn dan rechthoekige kanalen.
Ook het reviseren van installaties komt steeds vaker voor. In plaats van een complete luchtbehandelingskast te vervangen, kan deze opgeknapt en opnieuw ingezet worden. Dat verlengt de levensduur en voorkomt dat goed werkende onderdelen onnodig worden afgeschreven.
Een ander praktisch voorbeeld is verlichting. Lichtarmaturen (de kap waar een lamp in zit) gaan vaak langer mee dan de techniek die erin zit. Door alleen de interne componenten of lichtbron te vervangen, kan een armatuur opnieuw worden gebruikt zonder dat het hele systeem vervangen hoeft te worden. Een kleine ingreep, met een duidelijk effect.
Naast hergebruik verschuift de aandacht in controlled environments ook naar de manier waarop cleanrooms worden opgebouwd. Modulair ontwerpen speelt daarin een steeds grotere rol. Denk aan een cleanroom waarvan de wanden demonteerbaar zijn en ergens anders opnieuw ingezet kunnen worden. Of installaties die zo zijn geplaatst, dat ze eenvoudig te verplaatsen zijn. Dat vraagt wel om een andere blik op de kosten. Een wand die in aanschaf meer kost maar een restwaarde heeft, kost op de lange termijn minder dan een goedkopere wand die na gebruik wordt afgebroken.
Circulariteit in cleanrooms vraagt om samenwerking tussen alle betrokkenen: van opdrachtgever tot ontwerper en van installateur tot leverancier. Onze kracht ligt vooral in het verbinden van die partijen en het vertalen van ambities naar wat in de praktijk haalbaar is. Door proceskennis, techniek en uitvoering samen te brengen, ontstaat er ruimte voor het maken van verantwoorde keuzes.
Er is geen standaardrecept voor een circulaire cleanroom. Wat wel áltijd werkt, is het gesprek aan de voorkant: over het proces, de eisen en de mogelijkheden. Neem gerust contact op om te verkennen welke circulaire strategische keuzes er voor jouw controlled environment mogelijk zijn, via Roy Timmers, Engineer Controlled Environments: rtimmers@kuijpers.com.
Deel dit artikel
