Vandaag namen we samen met het Rijksmuseum de WKO Duurzaamheid Award in ontvangst tijdens het Nationaal Symposium Bodemenergie. Een mooie erkenning voor onze samenwerking en de stappen die we hebben gezet in duurzame verwarming en koeling. Lester Bonn, hoofd gebouwbeheer en techniek bij het Rijksmuseum en Sabine de Bijl, contractmanager bij Kuijpers vertellen meer over de WKO-installatie en de samenwerking.
Twee miljoen bezoekers per jaar lopen door de zalen van het Rijksmuseum in Amsterdam. Zij genieten van Rembrandt en Vermeer zonder te beseffen wat er onder hun voeten gebeurt. Een warmte-koudeopslagsysteem (WKO) dat de energie levert waarmee het museum al meer dan tien jaar zijn zalen verwarmt en koelt en waarop het museum seizoen na seizoen kan terugvallen.
De WKO-installatie bestaat uit één warme en één koude bron met per bron twee bronpompen en samen goed voor 200m3/h.. Waar de technische ruimte aanvankelijk vol stond met cv-ketels, staan nu drie warmtepompen die de laagwaardige warmte uit de bodem omzetten naar bruikbare verwarming en koeling. Sabine de Bijl, contractmanager bij Kuijpers: “Door die vervanging is het hoofdgebouw van het Rijksmuseum nu volledig gasloos. Dat klinkt eenvoudig, maar een monument brengt altijd uitdagingen mee. Door de verduurzaming gefaseerd aan te pakken, hielden we het overzicht.”
De werking is in essentie circulair. In de zomer koelt de installatie het gebouw, onttrekt daarmee warmte aan het museum en slaat die op in de warme bron in de bodem. In de winter haalt het die warmte er weer uit om het gebouw te verwarmen. De koude bron functioneert omgekeerd.
Gerrit Engberts, projectleider Techniek bij het Rijksmuseum: “Met koelen houden we de luchtvochtigheid op peil en dat is cruciaal voor kunstwerken. Maar stevig koelen betekent ook dat we soms moeten bijverwarmen om ruimtes behaaglijk te maken.” Die twee functies vullen elkaar in het systeem aan.
Wie de vergunningsrapportage van de hydraulische balans doorneemt, ziet dat het balanceren jarenlang een uitdaging was. Over de periode 2016 tot en met 2024 liep de installatie op naar een cumulatief koude-overschot van 13,3%. Het systeem laadde structureel meer koude dan het ontlaadde. De Bijl: “Door het afgiftesysteem te optimaliseren, vonden we uiteindelijk de juiste balans.” Die aanpak werpt zijn vruchten af. In 2025 daalde de onbalans naar 7,2%.
De vergunningsrapportage laat zien dat de WKO-installatie stabiel functioneert. De hoeveelheid verplaatst grondwater blijft ruim onder de maximaal toegestane waarden. Ook de energieprestatie ligt ruim boven de wettelijke norm. De temperatuur van het teruggepompte water voldoet gemiddeld aan de vergunningseisen.
Tijdens laadbedrijf is er een productiviteit van 10,73 kWh/m3 behaald en tijdens ontlaadbedrijf 10,56 kWh/m3, waar een minimum geldt van 4,64 kWh/m3. Er wordt hiermee ruimschoots voldaan aan de eis.
Dat dit lukte, schrijft De Bijl toe aan continue monitoring. “Dag en nacht hielden onze specialisten de systemen in de gaten. Door er zo nauwkeurig bovenop te zitten, ontdekten we waar we vooruitgang konden behalen. Continue aandacht is waar het om draait, en dat zou ik als tip aan iedereen meegeven.” De nauwe samenwerking met het Rijksmuseum speelde daarin een doorslaggevende rol.
Het Rijksmuseum ontvangt jaarlijks twee miljoen bezoekers. Het is op zichzelf jammer dat zij zich niet realiseren wat voor een mooi systeem er onder hun voeten actief is: een duurzame installatie die steeds beter in balans raakt en een van de meest bezochte musea ter wereld op een duurzame manier klimatiseert.
Deel dit artikel
