DYSECO® verandert de wereld van klimaatbeheersing

In musea, archieven, depots en monumentale bibliotheken zijn vocht- en temperatuurbeheersing essentieel voor behoud van cultureel erfgoed. Met DYSECO® – een innovatief algoritme dat als module wordt toegevoegd aan een klimaatinstallatie – kunnen erfgoedinstellingen hun energievraag fors reduceren mét behoud van collectie, gebouw en bezoekerscomfort. 

Hoe bespaar je energie in een museum met respect voor collectiebehoud en bezoekerscomfort? Die vraag stond centraal in het promotieonderzoek waarop Rick Kramer in 2017 cum laude promoveerde aan de TU/e. “Pogingen om een optimaal verloop van het binnenklimaat over een jaar te voorspellen, berusten vaak op inschattingen”, vertelt Rick. “Oftewel: welke setpoints voor temperatuur en relatieve luchtvochtigheid leveren tijdens een gemiddelde lente, zomer, herfst of winter een adequaat binnenklimaat op tegen een zo laag mogelijke energievraag? Niet alleen lastig te voorspellen, maar ook onvolledig.” Rick doelt op de invloed van onder meer bezoekersstromen, verlichting en de bouwfysische constructie, waaraan vaak wordt voorbijgegaan. “Terwijl die aspecten wel degelijk een rol spelen. Als gevolg daarvan moet de installatie continu fluctuaties corrigeren, wat leidt tot een hoge energievraag, storingen en vochtschade aan het gebouw.”


Dynamische klimaatbeheersing

Rick ontwikkelde een geavanceerd algoritme dat niet draait om vooraf bepaalde setpoints, maar om zelf-adaptieve dynamische klimaatbeheersing. “De collectiebeheerder bepaalt de klasse waaraan het klimaat moet voldoen – cruciaal voor bijvoorbeeld bruikleengevers – maar daarbinnen kan flexibel worden omgegaan met temperatuur en luchtvochtigheid”, legt hij uit. “Setpoints worden per uur bijgesteld aan de hand van daadwerkelijke omstandigheden. Zo hoeft de installatie minder hard te werken en ontstaat een robuustere klimaatbeheersing.”

Gedurende meerdere jaren toetste Rick zijn concept bij de Hermitage Amsterdam. “Zo kon ik aantonen dat de dynamische regeling zelfs in de meest strikte ASHRAE-klimaatklasse (American Society for Heating, Refrigerating and Airconditioning Engineers – red.) de energievraag met maar liefst 50 procent wist te reduceren, zonder dat dit ten koste ging van collectiebehoud of bezoekerscomfort.”

"Zo hoeft de installatie minder hard te werken en ontstaat er een robuustere klimaatbeheersing."

Kansen in de praktijk

Als belangrijke sponsor van het promotieonderzoek, volgde Kuijpers de bevindingen van Rick op de voet. “Met onze ervaring in musea en andere klimaatgevoelige omgevingen, was voor ons snel duidelijk dat Ricks innovatieve algoritme ontzettend veel kansen biedt in de praktijk”, stelt Martin Staal, technisch directeur gebouwautomatisering bij Kuijpers.

Ook Edgar Neuhaus, specialist bouwfysica en klimaattechniek voor het cultureel erfgoed, beaamde de behoefte aan een concept als dit in zijn werkveld. “Instellingen experimenteren niet met kwetsbaar erfgoed, maar zoeken wel naar robuuste klimaatbeheersing en mogelijkheden om hun energievraag te reduceren”, geeft hij aan. “Met de uitkomsten van dit onderzoek kwam alles voor hen samen: de opbrengsten die golden voor de Hermitage, sloten naadloos aan op de behoeftes die leven in de museumwereld in het algemeen. Maar daarmee hadden we nog geen tastbaar product.” 


Vertaling naar de markt

Rick en Edgar sloegen eind 2019 de handen ineen om met Kuijpers het algoritme te vertalen naar een praktisch toepasbaar product. Kuijpers’ softwarespecialist Marco Warnaar realiseerde daarvoor concrete software en een bedien-interface voor collectiebeheerders. Daarna draaiden Rick en hij een test. “Rick simuleerde een virtueel museum, inclusief bezoekersstromen en klimaateffecten”, herinnert Marco zich. “Op afstand liet ik daar de DYSECO®-controller en het gebouwbeheerssysteem mee communiceren. Er was geen twijfel: na alle handmatige tests in de Hermitage Amsterdam, stonden we nu aan de wieg van een bruikbaar product.”


Universele module

Inmiddels is DYSECO® gelanceerd: een universele module voor nieuwe en bestaande gebouwbeheersystemen in erfgoedinstellingen. DYSECO® sluit naadloos aan op richtlijnen opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en internationale instanties als ICOM. Door de forse energiebesparing geldt voor de meeste erfgoedinstellingen een terugverdientijd van minder dan drie jaar. De Hermitage Amsterdam is de eerste enthousiaste afnemer en meer vooraanstaande Nederlandse musea tonen concrete interesse.

“Ik vind het prachtig hoe we samen – vanuit een academische omgeving en het bedrijfsleven – een werkend product hebben ontwikkeld”, stelt Martin Staal. “Iets dat voor musea écht toegevoegde waarde heeft en bijdraagt aan een duurzamere wereld.” En juist die samenwerking maakt dat er in de toekomst verder geïnnoveerd kan worden, valt Rick hem bij. “Een mooier vertrekpunt voor DYSECO® hadden we niet kunnen wensen.”


Dit artikel verscheen in relatiemagazine Verder. Nieuwsgierig naar het hele blad? Vraag hier uw exemplaar aan. 
Meer weten?