Van ontwerpkeuze tot lifecycle

Energie als strategische factor

Paul Molenaar

Bouwteamleider Controlled Environments

“In mijn masterscriptie schreef ik al over de ventilatie in cleanrooms. De centrale vraag? Hoe ontwerp je een cleanroom die precies doet wat nodig is en niet meer dan dat? Vandaag, tien jaar later, is ‘better safe than sorry’ nog te vaak het uitgangspunt voor cleanroom-design. En dat is een gemiste kans.”

Paul Molenaar

Bouwteamleider Controlled Environments

In de life science- en hightechsector draait alles om beheersing. Processen moeten stabiel zijn, kwaliteit aantoonbaar geborgd en risico’s geminimaliseerd. Jarenlang werd energie in die context vooral gezien als randvoorwaarde: noodzakelijk, maar niet strategisch. Die manier van denken zien we terug in hoe cleanrooms traditioneel worden ontworpen. Een veilige standaardaanpak met vaste ventilatiefactoren en ruime marges. Terwijl normen als ISO 14644 helemaal niet voorschrijven hoe vaak lucht moet worden ververst, zolang de vereiste reinheid wordt gerealiseerd.

Wie begrijpt dat energieverbruik in deze hoogwaardige omgevingen onlosmakelijk verbonden is met ventilatie, snapt waar het wringt. Blijven we ontwerpen op basis van historisch veilige kentallen, dan accepteren we structureel overdesign. En daarmee onnodig energiegebruik gedurende de volledige levensduur van een faciliteit. Energie is daarmee een directe uitkomst van ontwerpkeuzes.

Kijken we tien jaar vooruit, dan zou een optimaal ontworpen cleanroom de standaard moeten zijn. En dat vraagt geen revolutie, maar een herijking van hoe we kijken naar ontwerp, risico én energie.

Neem dynamisch ventileren (Demand Controlled Filtration), waarbij niet alleen de ruimteklasse het luchtdebiet bepaalt, maar ook het aantal personen, de processtappen en de bron van contaminatie. Tien jaar geleden nauwelijks praktijk. Anno 2025 heeft Kuijpers het al bij meerdere klanten succesvol geïmplementeerd. Ook met monitoring en finetuning is nog een hoop te winnen.

Vanzelfsprekend vraagt dat meer engineering en uitgebreidere commissioning en kwalificatie. Die inspanning weegt ruimschoots op tegen de impact: aantoonbare energiebesparing, lagere kosten én een kleinere CO₂-footprint, zonder concessies aan kwaliteit of compliance.

Als technisch dienstverlener in de controlled environmentsmarkt pakt Kuijpers hierin de rol van partner die ontwerpfilosofie durft te challengen, data inzet om keuzes te onderbouwen en energie-optimalisatie onderdeel maakt van de volledige lifecycle. En is de markt over tien jaar dan volledig veranderd? Nee. Maar als de filosofie goed landt, maken we energie het komende decennium wel definitief tot strategische factor in de life science- en hightechsector.

Paul Molenaar, bouwteamleider Controlled Environments