Tilburg verduurzaamt: Kuijpers pakte Schouwburg aan

De gemeente schreef in 2021 een aanbesteding uit om het nog volledig gasgestookte gebouw te verduurzamen. De opdracht: verlaag het energiegebruik, beperk warmteverlies en reduceer de CO₂‑uitstoot met maximale impact per geïnvesteerde euro.

Kuijpers diende een uitgebreid Plan van Aanpak in, met als startpunt een conceptenstudie. Fred: “Na gunning vormde die studie de aftrap. We onderzochten welke maatregelen technisch en financieel het meest effectief waren, inclusief doorrekeningen van besparingen en terugverdientijden.” Voor de Schouwburg bleek een geoptimaliseerde luchtbehandeling met warmteterugwinning de beste keuze. “Om zoveel mogelijk energie uit de warme binnenlucht terug te winnen, hebben we ook de dakventilatoren verwijderd. Zo voorkomen we dat waardevolle warmte ongebruikt naar buiten verdwijnt”, aldus Fred.

Die winst in warmteterugwinning was nodig. Want de bestaande koelinstallatie van de Schouwburg werkte niet efficiënt. “Zelfs bij temperaturen onder nul stonden deze koelmachines te draaien, ook als maar één ruimte om koeling vroeg. Zoals de Grote Zaal met veel publiek.” Bovendien hadden de machines hun technische levensduur inmiddels bereikt. “De overstap naar warmtepompen had een belangrijk voordeel: ze kunnen niet alleen koelen maar ook duurzame warmte leveren. Om dat mogelijk te maken, hebben we de bestaande regeltechniek en software doorgelicht en de regelstrategie geoptimaliseerd.

Daardoor konden we de koelvraag flink verlagen.” De grootste plus daarvan is, dat de warmtepompen in de winter efficiënt duurzame warmte leveren aan de luchtbehandelingsinstallaties. Koele buitenlucht wordt nu ingezet als vrije koeling om ruimten met een hoge interne warmtelast terug te koelen. Ruimtes met een structurele koelvraag, zoals serverruimtes, kregen een eigen airco‑unit.

In het kader van circulariteit paste Kuijpers ook retrofit toe op de bestaande luchtbehandelingskasten van de Schouwburg. “De ombouw van de meeste kasten was nog prima. Zonde om die weg te doen. We hebben daarom alleen verouderde componenten binnenin vervangen. Met name de exemplaren met een lager energetisch rendement.” Er waren ook enkele kasten die door gebrek aan ruimte moesten blijven staan. “Nieuwe installaties zijn tegenwoordig groter. Als je bij vernieuwing dan tegen praktische ruimteproblemen aanloopt, is retrofit een uitstekende oplossing om installaties toch te verduurzamen.”

Het totaalplaatje moet voor de Schouwburg leiden tot een efficiëntere balans tussen verwarmen en koelen. Verdere verduurzaming is terug te vinden in energiezuinige LED-verlichting (aangebracht door Kuijpers) en bouwkundige maatregelen (door Aannemersbedrijf Van der Weegen). Eind 2025 was het grootste deel van de klus geklaard. 2026 is een monitoringjaar waarin gebruikers ervaring opdoen en Kuijpers de regeltechniek verder optimaliseert.

Fred benadrukt dat er wel grenzen zijn aan wat hier haalbaar is. “De Schouwburg is een Rijksmonument. Sommige ingrepen zijn praktisch of technisch niet mogelijk. Of niet toegestaan. Het doel om dit pand volledig gasloos te maken, ligt daardoor nu niet binnen handbereik. Maar we benutten wel elke kans die we binnen de monumentale kaders hebben.” De installatie- en regeltechnische maatregelen zorgen inmiddels voor een daling van het gasverbruik.

Tijdens de verduurzamingsactiviteiten bleef de Schouwburg open. “De grootste werkzaamheden voerden we uit tijdens de al ingelaste zomerstop van het theater. Overige werkzaamheden stemden we af met de gebouwgebruikers en de gemeente. Zo kon de volledige programmering volgens planning doorgaan terwijl wij achter de schermen de verduurzaming onverminderd voortzetten.” Wat daarbij hielp, was het vaste Kuijpersteam van engineers en monteurs. “We kenden het gebouw goed, net zoals de mensen. Als je er een jaar of drie rondloopt, zoals ik, worden dat zelfs bijna collega’s. Dat maakt het werk leuk. Je blijft gedreven.”

Kuijpers was in de afgelopen jaren ook betrokken bij de verduurzaming van ander gemeentelijk vastgoed, zoals Recreatiebad Stappegoor in Tilburg. En sinds kort rijdt het Kuijpersteam dagelijks naar de Spoorzone in de stad voor de verduurzaming van Gebouw 82 & 84. Deze voormalige hoofdwerkplaats van de Nederlandse Spoorwegen (en tevens gemeentelijk monument) wordt omgevormd tot een modern verzamelgebouw voor startende bedrijven, horeca en evenementen.

Daarnaast won Kuijpers in 2025 een Tilburgse aanbesteding voor meerjarig onderhoud van gemeentelijk vastgoed en gebouwen in de cultuursector. Het gaat daarbij om alle elektrotechnische en werktuigbouwkundige installaties en voor het volledige bouwkundig onderhoud.